Trong quy trình khám bệnh, chữa bệnh ngoại trú, thời điểm người bệnh nhận đơn thuốc trước khi rời cơ sở y tế là khâu chuyển tiếp quan trọng từ sự theo dõi trực tiếp của nhân viên y tế sang tự quản lý việc sử dụng thuốc tại nhà. Do đó, việc bảo đảm người bệnh được tiếp cận đầy đủ các hướng dẫn cần thiết ngay khi nhận đơn thuốc không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, tăng cường tuân thủ dùng thuốc, mà còn thể hiện định hướng chuyển đổi số lấy người bệnh làm trung tâm, hướng tới xây dựng hệ thống y tế thông minh, an toàn và chất lượng.

Tại Bệnh viện Đa khoa Lãnh Binh Thăng, số lượt khám ngoại trú hằng ngày lớn, trong đó phần lớn là người bệnh mắc bệnh mạn tính phải sử dụng thuốc dài ngày như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, bệnh lý cơ xương khớp. Sau khi nhận thuốc, người bệnh tự theo dõi và sử dụng thuốc tại nhà mà không có nhân viên y tế bên cạnh.

Tác dụng phụ là tác dụng không định trước của một chế phẩm thuốc xảy ra ở liều thường dùng ở người và thường có liên quan đến đặc tính dược lý của thuốc. Trong một số trường hợp, tác dụng phụ không hoàn toàn có hại, có thể trung tính hoặc mang lại lợi ích điều trị (sách Dược lâm sàng đại cương - nhà xuất bản Y học). Trong quá trình tư vấn sử dụng thuốc cho người bệnh qua đường dây nóng, Khoa Dược của bệnh viện ghi nhận một số trường hợp người bệnh gặp tác dụng phụ của thuốc. Điều này làm người bệnh rất lo lắng và có nguy cơ bỏ điều trị dù có thể tác dụng phụ của thuốc không có tác dụng gây hại.

Bên cạnh đó, Quyết định số 29/QĐ-BYT ngày 05/01/2022 của Bộ trưởng Bộ Y tế hướng dẫn giám sát phản ứng có hại của thuốc (ADR) tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có ban hành danh mục các thuốc có nguy cơ cao cần giám sát như thuốc hạ đường huyết, thuốc chống đông. Tuy nhiên, việc giám sát phản ứng có hại ở người bệnh ngoại trú còn gặp nhiều khó khăn, đôi khi người bệnh gặp phản ứng có hại nhưng không chủ động liên hệ với nhân viên y tế.

Việc cung cấp thông tin về tác dụng phụ của thuốc hiện nay chủ yếu được thực hiện bằng lời tại quầy cấp phát. Cách làm này tuy vẫn đáp ứng được yêu cầu chuyên môn nhưng bộc lộ một số hạn chế, cụ thể: thời gian tư vấn bị giới hạn trong các khung giờ cao điểm; thông tin truyền đạt bằng lời dễ bị quên hoặc nhớ không chính xác, nhất là ở người cao tuổi; tờ hướng dẫn sử dụng kèm theo thuốc thường dài, nhiều thuật ngữ chuyên môn nên người bệnh khó tiếp cận; nội dung dặn dò cũng chưa được chuẩn hóa và thống nhất giữa các nhân viên cấp phát.

Hệ quả thực tế là người bệnh khi gặp tác dụng phụ thường gặp và lành tính, chẳng hạn như nước tiểu đổi màu khi dùng một số thuốc, thường lo lắng và tự ý ngưng thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị và giảm tuân thủ điều trị. Ngược lại, một số dấu hiệu cần ngưng thuốc và tái khám ngay lại không được nhận biết kịp thời. Cả hai tình huống đều làm phát sinh những lần liên hệ, quay lại bệnh viện chỉ để hỏi thông tin, gây tốn kém thời gian, chi phí cho người dân và tăng tải cho
bệnh viện.

Xuất phát từ thực tế trên, bệnh viện đã triển khai chức năng cảnh báo tác dụng phụ thường gặp của thuốc ngay trên phần mềm kê đơn ngoại trú và hiển thị trực tiếp trên đơn thuốc cấp cho người bệnh. Giải pháp được xây dựng theo hướng số hóa tri thức dược lâm sàng thành dữ liệu dùng chung của bệnh viện, thay cho việc phụ thuộc vào trí nhớ và quỹ thời gian của từng nhân viên y tế.

Nguyên lý hoạt động của giải pháp rất trực quan và không làm thay đổi thói quen làm việc của bác sĩ, không phát sinh thêm bất kỳ thao tác nào. Khi in đơn thuốc, phần mềm tự động đối chiếu từng thuốc trong đơn với danh mục cảnh báo đã được phê duyệt và in dòng cảnh báo ngắn gọn ngay bên dưới tên thuốc tương ứng. Người bệnh có thể xem thông tin cảnh báo tác dụng phụ ngay trên đơn thuốc.

Điểm nổi bật của giải pháp là được thiết kế với ưu tiên hàng đầu là an toàn cho người bệnh và tính chuẩn xác của thông tin, thể hiện qua các cơ chế sau:

- Danh mục và nội dung cảnh báo được thẩm định chuyên môn chặt chẽ thông qua Hội đồng thuốc và điều trị

Khoa Dược bệnh viện xây dựng danh mục thuốc cần cảnh báo trên cơ sở danh mục thuốc đang sử dụng tại bệnh viện, ưu tiên các thuốc điều trị bệnh mạn tính, sử dụng dài ngày, có tác dụng phụ thường gặp và dễ nhận biết. Toàn bộ nội dung cảnh báo được thông qua Hội đồng Thuốc và Điều trị trước khi đưa lên phần mềm, bảo đảm 100% thuốc có cảnh báo đều đã được thẩm định về mặt chuyên môn, thống nhất trong toàn bệnh viện.

- Chức năng nhập và quản lý cảnh báo được tích hợp trên phần mềm kê đơn

Phần mềm kê đơn ngoại trú được bổ sung trường dữ liệu cảnh báo gắn với từng thuốc trong danh mục. Dược sĩ được phân quyền nhập, chỉnh sửa và cập nhật nội dung. Sau khi được phê duyệt, cảnh báo tự động áp dụng cho toàn bộ đơn thuốc có thuốc tương ứng. Nhờ cơ chế này, 100% thuốc thuộc danh mục cảnh báo đều được tích hợp trên phần mềm và hiển thị trên đơn thuốc, không phụ thuộc vào thao tác thủ công và không làm tăng thời gian kê đơn của bác sĩ.

- Nội dung cảnh báo ngắn gọn, dễ hiểu và hướng dẫn được cách xử trí

Nội dung cảnh báo cho từng thuốc được biên soạn theo nguyên tắc ngắn gọn trong một đến hai dòng, dùng ngôn ngữ thông thường thay cho thuật ngữ chuyên môn, nêu rõ tác dụng phụ thường gặp, trấn an đối với những biểu hiện lành tính có thể tự hết và chỉ rõ trường hợp nào cần ngưng thuốc, liên hệ bệnh viện hoặc tái khám ngay. Giải pháp chỉ cảnh báo những nội dung thực sự quan trọng, cần thiết cho người bệnh, tránh liệt kê dàn trải gây rối và hoang mang cho người bệnh.

- Cơ chế rà soát, cập nhật và ghi nhận phản hồi

Danh mục và nội dung cảnh báo được rà soát định kỳ, cập nhật khi có thay đổi về danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện hoặc khi có khuyến cáo mới về an toàn thuốc từ cơ quan quản lý. Đồng thời, hoạt động này được gắn kết với công tác theo dõi, báo cáo phản ứng có hại của thuốc tại bệnh viện, tạo thành vòng phản hồi khép kín giữa cảnh báo trên đơn thuốc, thông tin phản hồi từ của người bệnh và việc cập nhật, điều chỉnh nội dung cảnh báo cho phù hợp.

 Kết quả đạt được

Việc triển khai cảnh báo tác dụng phụ của thuốc trên đơn thuốc ngoại trú đã mang lại nhiều kết quả tích cực, cụ thể:

- Nâng cao an toàn sử dụng thuốc cho người bệnh: Người bệnh được cung cấp thông tin trên đơn thuốc, có thể đọc lại nhiều lần tại nhà, nhận biết sớm các biểu hiện bất thường và biết rõ thời điểm cần quay lại cơ sở y tế. Đây là biện pháp trực tiếp góp phần phòng ngừa các biến cố bất lợi liên quan đến thuốc.

- Chuẩn hóa thông tin và giảm tải công việc tư vấn: Nội dung cảnh báo thống nhất, được in sẵn trên đơn thuốc thay cho việc dặn dò bằng lời vốn dễ bị bỏ sót trong giờ cao điểm; nhân viên y tế nhờ đó có thêm thời gian tập trung cho những trường hợp cần tư vấn chuyên sâu.

- Tăng tuân thủ điều trị, giảm thủ tục phát sinh không cần thiết: Khi hiểu rõ tác dụng phụ nào là lành tính, người bệnh không tự ý ngưng thuốc, đồng thời giảm bớt những lần liên hệ hoặc quay lại bệnh viện chỉ để hỏi thông tin, tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại, điện thoại cho người dân.

- Tiết kiệm chi phí, dễ triển khai: Giải pháp tận dụng phần mềm kê đơn sẵn có, chỉ bổ sung trường dữ liệu và quy tắc hiển thị, không phát sinh chi phí bản quyền hay chi phí in ấn tài liệu riêng, không làm thay đổi quy trình khám bệnh và không làm tăng thời gian chờ của người bệnh.

- Góp phần chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ: Tri thức dược lâm sàng được số hóa thành dữ liệu dùng chung, minh bạch hóa thông tin về thuốc đến người dân, nâng cao sự hài lòng của người bệnh. Đây là giải pháp phù hợp với chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động khám, chữa bệnh của ngành Y tế.

 Sản phẩm minh hoạ