Có một thực tế, đó là Việt Nam hiện đang đối mặt với thách thức lớn khi có hơn 13,8% dân số mang gen bệnh Thalassemia, tương đương khoảng 14 triệu người. Căn bệnh này đã được ghi nhận hiện diện ở tất cả 63 tỉnh, thành phố và toàn bộ 54 dân tộc, trong đó một số nhóm dân tộc có tỷ lệ mang gen lên tới 30-40%. Mỗi năm, nước ta có thêm khoảng 8.000 trẻ em sinh ra mắc bệnh, với khoảng 2.000 trẻ thuộc thể nặng cần phải duy trì truyền máu và thải sắt suốt đời. Đáng lo ngại hơn, đa số người mang gen bệnh hoàn toàn không có biểu hiện lâm sàng, họ vẫn sinh hoạt và có vẻ ngoài khỏe mạnh như bao người bình thường khác, dẫn đến tâm lý chủ quan trong việc tầm soát sức khỏe trước khi lập gia đình.

Thalassemia thực chất là một bệnh lý di truyền gen lặn, xảy ra do cơ thể rối loạn tổng hợp huyết sắc tố dẫn đến tình trạng hồng cầu nhỏ, nhược sắc và dễ bị phá hủy. Những người mắc bệnh thể nặng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời sẽ phải đối mặt với các biến chứng nghiêm trọng như da xanh, vàng da, gan lách to và biến dạng xương mặt. Một kiến thức quan trọng mà cộng đồng cần lưu ý là không phải cứ thấy thiếu máu là tự ý bổ sung sắt. Đối với người mang gen Thalassemia, các chỉ số xét nghiệm máu thường cho thấy hồng cầu nhỏ (MCV và MCH thấp), dễ bị nhầm lẫn với thiếu máu thiếu sắt, nhưng việc tự ý uống viên sắt mà không có chỉ định của bác sĩ có thể làm tăng nguy cơ dư thừa sắt, gây hại cho cơ quan nội tạng.

Nhằm hưởng ứng ngày Thalassemia Thế giới năm 2026, khuyến khích cộng đồng tích cực tìm kiếm và hỗ trợ những trường hợp mang gen chưa được chẩn đoán. Mục tiêu trọng tâm là tuyên truyền về tầm quan trọng của việc sàng lọc, chẩn đoán sớm bệnh tật trước sinh và sơ sinh để hạn chế những hệ lụy nặng nề cho gia đình và xã hội. Việc tham gia phòng bệnh không chỉ là quyền lợi y tế cá nhân mà còn là trách nhiệm của mỗi công dân trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống và sự phát triển bền vững của đất nước.

Để chủ động ngăn chặn căn bệnh này, nam nữ thanh niên nên thực hiện khám sức khỏe tiền hôn nhân, đặc biệt chú ý đến các chỉ số máu cơ bản để được bác sĩ tư vấn di truyền kịp thời. Trong trường hợp cả vợ và chồng đều cùng mang gen bệnh, các cặp đôi vẫn có thể sinh con khỏe mạnh thông qua các phương pháp khoa học như xét nghiệm gen thai nhi (lấy gai rau hoặc nước ối) hoặc thực hiện chọn phôi không bệnh trong thụ tinh nhân tạo. Sự chủ động trong tầm soát và chẩn đoán sớm chính là chìa khóa vàng để gạt bỏ nỗi lo về bệnh tan máu bẩm sinh, giúp mọi đứa trẻ sinh ra đều được lớn lên trong sự tự tin và khỏe mạnh.

Nguồn:

- Công văn số 163/CCDS-TTGD ngày 29/4/2026 của Chi cục Dân số TP.HCM về việc triển khai các hoạt động truyền thông hưởng ứng Ngày Thalassemia thế giới 08/5.

- Bệnh viện Nhi Trung Ương, https://benhviennhitrunguong.gov.vn/nhan-ngay-thalassemia-the-gioi-8-5-hay-cung-tim-hieu-ve-thalassemia-hay-con-goi-la-benh-tan-mau-bam-sinh.html.

- Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương, https://vienhuyethoc.vn/co-the-ban-chua-biet-ve-tan-mau-bam-sinh-thalassemia/.