Say nắng, say nóng là tình trạng nguy hiểm có thể xảy ra trong những ngày nhiệt độ cao, đặc biệt khi cơ thể không kịp thích nghi với môi trường nắng nóng. Tình trạng này có thể gặp ở bất kỳ ai, nhưng nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai, người lao động ngoài trời và những người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường.

Biểu hiện của say nắng, say nóng thường khởi đầu với các triệu chứng như mệt mỏi, khát nước, hoa mắt, chóng mặt, chuột rút và tim đập nhanh. Khi tiến triển nặng thành sốc nhiệt, người bệnh có thể có thân nhiệt tăng trên 40°C, nôn mửa, khó thở, rối loạn ý thức như lú lẫn, nói ngọng, co giật hoặc hôn mê. Một dấu hiệu đặc trưng cần lưu ý là da nóng, đỏ nhưng khô do không còn tiết mồ hôi.

Trong cấp cứu say nắng, say nóng, các chuyên gia y tế nhấn mạnh nguyên tắc “làm mát trước, vận chuyển sau”. Việc hạ thân nhiệt càng sớm càng tốt, đặc biệt trong 30 phút đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng, có ý nghĩa quyết định trong việc giảm tỷ lệ tử vong và hạn chế tổn thương thần kinh.

Khi phát hiện người có dấu hiệu say nắng, cần nhanh chóng đưa nạn nhân vào nơi râm mát, thoáng gió. Nới lỏng quần áo và tiến hành làm mát cơ thể bằng cách lau người bằng khăn mát hoặc dội nước mát. Có thể chườm mát tại các vị trí như nách, bẹn, cổ và trán để giúp hạ nhiệt nhanh. Nếu nạn nhân còn tỉnh, nên cho uống từng ngụm nhỏ nước mát, ưu tiên dung dịch bù nước và điện giải pha đúng hướng dẫn. Người bệnh cần được nghỉ ngơi ở tư thế phù hợp, có thể nâng nhẹ chân để hỗ trợ tuần hoàn nếu không có dấu hiệu nôn. Trong trường hợp nạn nhân có biểu hiện nặng như lú lẫn, hôn mê hoặc không cải thiện sau sơ cứu, cần nhanh chóng gọi cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất.

Để phòng ngừa say nắng, say nóng, người dân cần hạn chế ra ngoài vào thời điểm nắng gắt, đặc biệt từ 10 giờ đến 16 giờ. Cần uống đủ nước mỗi ngày, không đợi đến khi khát mới uống và hạn chế sử dụng đồ uống có cồn. Trang phục nên rộng rãi, thoáng mát, sáng màu; khi ra ngoài cần đội mũ rộng vành và đeo kính bảo vệ. Chế độ ăn nên tăng cường rau xanh, trái cây và các món canh để bổ sung nước và vi chất. Đồng thời, cần tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột khi di chuyển từ phòng điều hòa ra môi trường bên ngoài.

Chủ động nhận biết dấu hiệu và thực hiện đúng nguyên tắc sơ cứu “làm mát trước, vận chuyển sau” là biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng trong mùa nắng nóng.

Khoa Sức khỏe cộng đồng - Môi trường - Bệnh nghề nghiệp, HCDC

Tài liệu tham khảo:

Tạp chí Y học Quân sự, “Dự phòng, phát hiện và xử trí các trường hợp say nóng – say nắng”.

Cục Quản lý môi trường y tế, “Hướng dẫn chăm sóc sức khỏe mùa nắng nóng cho cộng đồng và người lao động”, 2024.

Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố, “Hướng dẫn phụ huynh cách phòng chống say nắng ở trẻ em”, xem tại: https://bvndtp.org.vn/huong-dan-phu-huynh-cach-phong-chong-say-nang-o-tre-em/.

Environment Agency, “Social Impacts of Heat Waves”, truy cập ngày 12/3/2026.

World Health Organization: https://www.wiredhealthresources.net/presentations/1400/story_content/external_files/2.WHO-EURO-2011-2510-42266-58691-eng.pdf.

UNICEF, “Protecting Children from Heat Stress: A technical note”, 2023.